On Feeling Small: Reading John of Salisbury’s Metalogicon

(for 3 Quarks Daily)

“I am by nature too dull to comprehend the subtleties of the ancients; I cannot rely on my memory to retain for long what I have learned; and my style betrays its own lack of polish.” Among the benefits that reading the twelfth-century philosopher John of Salisbury’s Metalogicon has brought me were the pleasure of finding a witty and humane voice to introduce me to the new and faraway world of 12th-century learning (of which voice I intend to give plenty of examples below), and the fact that he helped me quit Twitter (again, more to follow). Apart from those, however, a major one was certainly the consolation of seeing an unquestionably capable thinker express his intellectual limitations in terms that seem genuine, going further than what perfunctory modesty would have required.

There have surely been thinkers who were more emphatic about their natural flaws, but there is a fine line between the comforting and the disturbing. When the 20th-century Dutch philosopher Leo Polak dreaded his approaching inaugural address, he wrote in his diary: “I came to nothing […] I have been of no value, for my family or for other people, or even simply done my duty. My pathological lack of memory my only excuse, but it is also partly laziness and sloppiness (no card system) and having whiled away my time, having flattered myself with undeserved success.” That, too, resonates, but not in the uplifting way that John’s confessions do.

More here

Angry Atheists

(for 3 Quarks Daily)

“Why, during the seventeenth century, did people who knew all the arguments that there is a God stop finding God’s reality intuitively obvious?” This, says Alec Ryrie in his Unbelievers: An Emotional History of Doubt (2019), is the heart of the question of early modern unbelief (136).

Ryrie’s point is that arguments pro or contra theism, and the influence of philosophical and scientific developments upon these arguments, are not actually crucial to the possibility of unbelief. The currents that run underneath these arguments are instinctive, emotional, and these are what we should look at if we want to understand doubt and denial of Christian theism historically. The history of unbelief is not primarily the history of eighteenth-century Enlightenment radicals and nineteenth-century science warriors, but of premodern anger and anxiety.

More here

“A good way of knowing things”: Eric Hayot’s defense of the humanities

(for 3 Quarks Daily)

Unfortunately, it is always worth your time to read a book in praise of the humanities. Given the unenviable position of the humanities in public education and in contemporary cultural and (especially) political discourse about valuable expertise, any author that comes to their defense has to find a strategy to shift the narrative, and will thereby almost invariably do something interesting.

They move our focus from economic value to democracy and citizenship, for example. Or they argue that there is not actually a mismatch between the skills provided by a well-balanced liberal arts curriculum and the demands of technocapitalism, or that the humanities themselves produce the same kinds of intellectual goods as the natural sciences with which they tend to be contrasted.

More here

Philosophy: A History of Failure

(for 3 Quarks Daily)

Three times have we started doing philosophy, and three times has the enterprise come to a somewhat embarrassing end, being supplanted by other activities while failing anyway to deliver whatever goods it had promised. Each of those three times corresponds to a part of Stephen Gaukroger’s recent book The Failures of Philosophy, which I will be discussing here. In each of these three times, philosophy’s program was different: in Antiquity, it tied itself to the pursuit of the good life; after its revival in the European middle ages it obtained a status as the guardian of a fundamental science in the form of metaphysics; and when this metaphysical project disintegrated, it reinvented itself as the author of a meta-scientific theory of everything, eventually latching on to science in a last attempt at relevance.

Indeed, this means that the last serious attempt to revive philosophy faded out many decades ago. Unlike David Hume, who figures in this book as one of only a few thinkers in the Western canon who saw and confronted directly the problems inherent in the ambitions of philosophy, Gaukroger does not regard himself as writing in a “philosophic age”. Nobody now looks at philosophers as having something interesting to contribute, the way we look at scientists (although Gaukroger has a thing or two to say about them, too). For all intents and purposes, we live in a post-philosophical era, though ending his book on a Picardy third, Gaukroger does not completely reject the idea that there are things to be salvaged.

More here

Herinneringen aan Gijs Rommelse

Ik had een stapeltje documenten bij me, formulieren van de lerarenopleiding waarop stond in welk stadium van mijn stage welke handtekeningen waar gezet moesten worden, op basis van welke aangetoonde competenties en volgens welke beoordelingsformats.

Mijn stagebegeleider keek me met een mild geamuseerde glimlach aan. Die papieren konden we ook gewoon vergeten, zei hij; we hadden wel wat beters te doen.

De precieze formulering weet ik nu niet meer; maar trefzeker als die was, en goed getimed, zette deze zin meteen de toon voor onze relatie als coach en leraar-in-spe. Gijs was no-nonsense, en wist wat hij echt vond en wat niet, wat hoofdzaak was en wat bijzaak. Het zou me niet verbazen als hij ergens in zijn weergaloze geheugen die zin over die beoordelingsformats nog had opgeslagen, misschien ook een beetje trots op het feit dat die, blijkens mijn oogopslag, het beoogde effect had gehad. Maar tot dat geheugen, tot dat grote hoofd heb ik geen toegang meer, en nu blijkt dat ik niet meer letterlijk weet wat het precies was dat Gijs precies zei toen ik hem in september 2013 ontmoette, waardoor ik meteen wist dat ik het getroffen had met mijn stagebegeleider.

Ik had het getroffen. Ik was net begonnen om serieus gevolg te geven aan wat ik voelde als mijn soort-van-roeping tot het leraarschap, en nu, ruim zeven jaar later, ben ik me veel meer dan toen bewust van alle manieren waarop ik de indruk had kunnen wekken voor dat vak ongeschikt te zijn. De stage was licht, nauwelijks meer dan één dag in de week, en ik integreerde totaal niet in de school; Gijs was zo goed als de enige volwassene die mij als docent in actie zag. Als hij het niet had zien zitten, weet ik niet waar ik een second opinion vandaan had gehaald. Gijs zag het wel zitten. Toen de opleidingsbegeleider een jaar later een rommelige les met ons nabesprak die hij had bijgewoond, en een kritische opmerking begon te maken over mijn klassenmanagement, negeerde Gijs deze bijzaak en begon hij uit te leggen waarom ik zo’n geschikte docent was. De eerste zin, met gezag uitgesproken, herinner ik me, want die zou ik koesteren: “Ik zou Jeroen als collega willen hebben.”

Gijs kwam meteen tot de kern, zowel inhoudelijk als persoonlijk. Er zijn veel mensen die, als ze me zo plotseling zouden ontvallen, niet zouden hebben geweten hoe ik ze zag, waarom ze belangrijk voor me waren, wat ik in ze waardeerde en wat mijn belangrijke herinneringen aan ze waren. Tegen Gijs heb ik die dingen wel kunnen uitspreken, deels omdat hij er gewoon naar vroeg, bijvoorbeeld in de vorm van een LinkedIn-recommendation, en deels omdat hij zelf praatte over wat hij op zijn hart had. Hij was een open boek, en bij hem werd je een open boek. Over lesgeven, over academia, over schrijven, over levenskeuzes en ambities – Gijs vroeg en hij gaf terug. Hij onthield alles, en vergat alleen welke dingen hij je zelf al had verteld, om anekdotes net zo uitgebreid een tweede of derde keer op te brengen als hij eerder al had gedaan, met dezelfde combinatie van trots en ironie.

Dat het meteen klikte, was ook omdat ik in Gijs een bevestiging zag dat docentschap en academia te combineren waren, en hij in mij (denk ik) een bevestiging zag dat die combinatie nastrevenswaardig was: hij was een voorbeeld voor me en dat was een rol die hem paste. Geleidelijk is de combinatie mij moeilijker gebleken. Voor Gijs vloeiden lesgeven en academisch schrijven voort uit een diepe interesse en kennis, en kregen ze daardoor allebei iets moeiteloos. Gijs bereidde geen lessen voor en wijdde aan de vorm ervan geen zorgen; hij vertelde over geschiedenis, en daar praatte en discussieerde hij met zijn leerlingen over. Zo simpel was het, als je het hem zag doen, en de formule werkte evengoed bij de 1mavo-tto-klas (“one mavo”, spreek uit mévo) als bij de 6vwo-groepen. Zo simpel was het, als je tenminste wel al eerst Gijs was.

Gijs was, schreef ik op zijn LinkedIn-pagina, de geschiedenisdocent die we allemaal hadden willen hebben; een onuitputtelijke bron niet alleen van kennis, maar ook van duiding, inzicht en perspectief. Hij haalde het beste uit zijn leerlingen – de profielwerkstukken die hij me liet inzien waren van een niveau waar BA-studenten geschiedenis nog een puntje aan konden zuigen; maar hij was even trots dat een zittenblijver onder zijn hoede geschiedenis eindelijk was gaan snappen en zelfs het leukste vak was gaan vinden. In 2014 raakte een groep van zijn leerlingen gemotiveerd om op een vrije zaterdag naar Ieper af te reizen. Gijs moedigde dit aan en ging mee als gids, op een dag die duurde van ’s ochtends 6 tot ’s avonds 12. Iedereen was daar uit pure belangstelling, omdat Gijs je ervan doordrong dat geschiedenis betekenisvol is, dat je je een keer in je leven moet hebben ingebeeld hoe het moet zijn geweest om in de loopgraven te staan “met je achttien jaar, in de modder”. Ik reed toch zeker wel mee?

We zorgden ongeveer jaarlijks dat we elkaar zagen om bij te praten, en tussendoor hadden we met enige regelmaat aanleiding om elkaar ergens van op de hoogte te houden – over aanstaande publicaties (die waren er bij Gijs altijd veel), over een oud-leerling die een scriptieprijs had gewonnen, maar ook nog steeds over hoe het ging met de belangrijke mensen in onze levens — mijn relatie(s), zijn gezin. Gijs had een groot hoofd en een groot hart, een geheugen en een interesse waar de wereldgeschiedenis en duizend echte mensen in pasten. Zo iemand raakt veel mensen aan, en ik schrijf deze dingen niet op omdat ik denk dat ik bijzonder was voor Gijs maar omdat ik wil vastleggen waarom hij bijzonder was voor mij. Hij was bijzonder door de vanzelfsprekendheid waarmee hij een band wist te onderhouden tussen alle andere verantwoordelijkheden door (“Vanavond ff facetimen/skypen? Da’s leuker dan staan typen op de parkeerplaats van de ikea delft”). Hij was bijzonder doordat hij me op een unieke manier kende – ik zoek naar een formulering die niet triviaal en niet pathetisch is; ik bedoel dat ik met hem over het hele leven praatte, dat dat soort gesprekken met hem een eigen, onvervangbare dynamiek hadden.

En hij was bijzonder door pure persoonlijkheid. Hij stond middenin het leven en tussen de mensen, en torende er tegelijkertijd bovenuit. Als ik aan een geschiedenisleraar denk, denk ik aan hem.

A WEIRD book

(for 3 Quarks Daily)

Here’s an interesting game. You receive 20 dollars, and you and three others can anonymously contribute any portion of this amount to a public pool. The amount of money in this pool is then multiplied by 1.5 and divided equally among all players. Repeat 10 times, then go home with your money. What will happen? How much would you contribute in round one, if you knew nothing about your fellow players?

This ‘Public Goods Game’ is one example of the many sophisticated social-psychological experiments that Joseph Henrich brings into play in his recent book The WEIRDest people in the world. It is also a good example of how he puts those experiments to use. One lesson from this game is that people are more cooperative than models of economically rational behavior would suggest (are more homo reciprocans than homo economicus (211)). Another is that average first-round contributions vary significantly between populations. ‘WEIRD’ stands for ‘Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic’, and also serves to emphasize that WEIRD populations are weird in the sense of unusual: they are psychological outliers in a lot of ways.

More here

Windmill-bashing Squared

(new 3QuarksDaily-column)

The most charitable, forward-looking take on the science wars of the 90s is Stephen Jay Gould’s, in The Hedgehog, the Fox, and the Magister’s Pox (2003), a delightful book about dichotomies between the sciences and humanities. His diagnosis is primarily that scientists have taken too literally or too seriously some fashionable nonsense, and overreacted; and if everybody can just calm down already, things will be alright and both sides could “break bread together” (108). Gould saw the science wars themselves as a marginal and slightly comical skirmish, almost a mere misunderstanding. “Some of my colleagues”, he said,

“have become legitimately disturbed by a few truly silly and extreme statements from the ‘relativist’ camp, largely made by poseurs rather than genuine scholars, and have mistaken these infrequent sound bites of pure nonsense for the center of a serious and useful critique. Then, falsely believing that the entire field of ‘science studies’ has launched a crazed attack upon science and the concept of truth itself, they fight back by searching out the rare inane statements of a few irresponsible relativists […] and then presenting a polemic defense of science, ultimately helpful to no one”. (99)

… (more here)

A gospel and theodicy according to Rutger Bregman

(new 3QuarksDaily-column)

Rutger Bregman’s Humankind: A Hopeful History is a clearly written argument if ever there was one. Bregman believes humans are a kind species and that we should arrange society accordingly. The reason why this thesis needs intellectual support at all is not that it is particularly profound or complicated, but that there are so many misunderstandings to be cleared away, so many apparent objections that need to be overcome.

You have already thought of those objections, or you will if you take half a minute. Bregman confronts many of them squarely. He looks at historical atrocities, social-psychological experiments such as the Stanford prison experiment, and famous anecdotes about human cruelty or indifference, patiently explaining how we should look at these in a different light. The anecdotes turn out to be less damning to human nature, and the experiments more flawed than common perception has it.

Of course, this leaves, well, human history. Bregman is aware that his beloved humans have committed all kinds of horrific acts of violence over the millennia. This is a problem for his thesis, and it remains one. Though the book does present an attempt to explain all the violence in a way that lets human nature off the hook, I do not think that this attempt is satisfactory.

… (more here)

A Sacrifice to a Dark God: Iris Murdoch, The Black Prince

“Bradley, I want you to go with me to the lawyer, and I want you to go with me to the hairdresser, I must get my hair rinsed. I think I can do just that, it won’t be too much for me. Then I think I’ll rest.” (299)

In the first part of The Black Prince, Bradley Pearson wants to get away from London to start writing the great work of art he believes he has in himself. He sees himself as a puritan; art is not something produced lightly and easily, but is the fruit of discipline and ascetic preparation. This high-minded view of art and the artist stands in contrast to that of his friend and rival Arnold, a successful writer whose success Pearson resents and with whom he often clashes. “‘Art isn’t chat plus phantasy. Art comes out of endless restraint and silence.’ / ‘If the silence is endless there isn’t any art!’” (50)

Continue reading “A Sacrifice to a Dark God: Iris Murdoch, The Black Prince“

Why I’ll change how I talk about proof

New 3QuarksDaily column:

I have some very simple New Year’s resolutions, and some that require an entire column to spell out. One example of the latter is that I want to make a subtle but meaningful change in how I talk to my (middle and high school) math students about proofs.

First, I need to be open about the fact that talking about proof in mathematics comes with an especially strong impostor syndrome: as a secondary school teacher, who am I to talk about the nature and limits of deductive reasoning in a discipline of which I have barely scratched the surface? I know high school proofs of high school mathematical concepts; I am vaguely aware that people much cleverer than I have tried to reduce all mathematical claims to analytical (logical) truths, or at least to a limited set of axioms; and I believe that after having mentioned this, I have to name-drop Gödel as the person who has supposedly put a stop to these projects, even though I have never studied his incompleteness theorem and doubt I would be able accurately to judge its relevance and meaning. That’s about it.

More here.